Mensmodel

  Figuur 1:

 

   Bomen geven een indruk van menselijke persoonlijkheden. Ze
   kunnen oneindig veel karakters uitbeelden
Zo lijkt de berk een
   kunstzinnig type, d
e ceder overheersend, de den een mens dat
   rustig een eigen gang gaat, de eik een mens met een sterk
   karakter,
de knotwilg een iemand van weinig woorden en de
   treurwilg een meer ingetogen mens.


(Dit onderdeel is momenteel in bewerking. Het wordt daarom regelmatig gewijzigd en aagevuld.)

 

 

 

INLEIDING

 

 

Ik gebruik de boom om verschillende aspecten van de menselijke persoonlijkheid in beeld te brengen. Bij ieder mens kan men zich een boom voorstellen. De boom brengt karaktertrekken van de persoon in beeld. Figuur 1 geeft daar enkele voorbeelden van. Als de boom goed gekozen is geeft die een goed beeld van het karakter van de persoon die hij uitbeeldt en hoe deze persoon op anderen  over komt. Ik gebruik een boommodel omdat de boom duidelijk de verschillende dimensies van de menselijke persoonlijkheid in beeld brengt. Ik ga hierbij uit van het mensbeeld van Barbara Ann Brennan*) omdat dit zich goed leent voor toepassing op menselijk gedrag in conflictsituaties. Brennan onderscheidt vier dimensies:

Een boom kan deze vier dimensies goed in beeld brengen:

De boom als fysieke levensvorm staat voor de fysieke dimensie, het lichaam. Materiële belangen kunnen tevens als onderdeel van de fysieke dimensie worden beschouwd. De kruin van de boom staat symbolisch voor de gemoedstoestand, de energie dimensie; de stam van voor de intentie dimensie. De stam vertolkt de stevigheid waarmee iemand in het leven staat. Die stevigheid neemt toe naarmate de kwaliteiten vertrouwen, respect, verantwoordelijkheid, constructieve intentie en moed sterker in de persoonlijkheid vertegenwoordigd zijn. hangt samen met de mate van iemands vertrouwen (zelfvertrouwen en vertrouwen dat iemand in anderen stelt), de mate van zelfrespect en respect voor anderen, de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen en anderen aan te spreken op hun verantwoordelijkheden, de levensinstelling (staat iemand constructief en met goede bedoelingen in het leven) en de mate van moed die iemand opbrengt. Het gaat bij de ’stam’-kwaliteiten om de stabiliteit van het karakter van een persoon en empowerment. De uniciteit dimensie betreft de mate waarin iemand in staat is zijn unieke kwaliteiten in het leven tot uitdrukking te brengen. In het boommodel is deze dimensie vertegenwoordigd in het vermogen van de boom om tot bloei en vruchtvorming te komen.

De energie dimensie is de stemming of gemoedstoestand. In het boommodel is die gelocliseerd in de kruin. De gemoedstoestand is altijd een momentopname omdat hij van het ene op het andere moment kan veranderen. Dat gebeurt bij de mens door omstandigheden van buiten af en door inzet van de menselijke wil. Bij de boom gebeurt het alleen door omstandigheden van buiten af (weer- en seizoensinvloeden en ingrijpen door mens of dier). Een boom kan niet bewust een wilsbesluit nemen om op een bepaalde manier te handelen of te reageren. Hij groeit en herstelt zich uitsluitend op basis van zijn natuur. Het streven naar geluk en het vermogen van de mens om gelukkig te worden is onderdeel van de energie dimensie van Brennan en staat in  verband met de manier waarop iemand met zijn energie omgaat. Daarom vraagt de ’energiehuishouding’, symbolisch weergegeven door de kruin van de boom extra aandacht.

 

Gelaagdheid van energie dimensie:

 

Hoe beter een mens in staat is evenwicht te vinden hoe beter hij in staat zal zijn geluk in zijn leven te ervaren. Hoe minder hij daartoe is staat is hoe minder geluk hij zal kunnen ervaren. Een evenwichtige gemoedstoestand ontstaat door een evenwichtige ’energiehuishouding’. Voor een mens kan het moeilijk zijn om gemoedsrust te vinden omdat zowel de eigen wil als omstandigheden van buiten af hier een rol bij spelen. Sporten, naar muziek te luisteren, een wandeling maken in de natuur of mediteren kunnen de gemoedstoestand positief beïnvloeden maar het biedt geen garantie voor succes. Zich boos maken, ruzie zoeken of blijven hangen in situaties die niet gelukkig maken, beïnvloeden we de stemming in de regel ongunstig. Maar soms is het juist nodig en effectief om boosheid juist te uiten. Dit is verwarrend.

 

Bij de boom zorgt de natuur ervoor dat de kruin altijd weer terugkeert naar een evenwichtige rusttoestand, hoe zwaar een boom gehavend mag zijn geraakt door omstandigheden van buiten. De mens heeft zijn vrije wil nodig om tot rust te komen nadat zijn gemoedstoestand uit evenwicht is gebracht.

 

Dit mensmodel beoogt houvast te bieden in deze onduidelijkheid. Ik bouw daartoe voort op Barbara Brennan’s visie. Zij onderscheidt een aantal lagen in de energie dimensie. Die lagen moeten in een goede verhouding tot elkaar staan. In Figuur 2 zijn een berk, een den en een eik afgebeeld die ieder menselijke persoonlijkheden voorstellen die in een evenwichtige gemoedstoestand verkeren.

 

   Figuur 2

 drie bomen in evenwicht

 Berk, den en eik die drie menselijke persoonlijkheden voorstellen in een evenwichtige gemoedstoestand

 

 

 

 

 

 

De kruinen van de berk, de den en de eik zijn ieder onderverdeeld in vijf lagen**), die onderling in een evenwichtige verhouding staan. Ieder van die lagen heeft min of meer evenredige aandacht nodig in de ’energiehuishouding van de gemoedstoestand’:

 

 


EERSTE UITGANGSPUNTEN EN CONCLUSIES:

 

De bijdrage van iedere laag levert aan de gemoedstoestand is gelijk aan het saldo van constructieve en destructieve gedachten, gevoelens, relaties en inspiratie. Destructieve factoren breken de constructieve af. Het saldo ervan levert de bijdrage aan de gemoedstoestand.

 

Iemands gemoedstoestand is beter in evenwicht naarmate zijn energie gelijkmatiger is verdeeld over deze vijf lagen.

 

Een mens is gelukkiger naarmate de kwaliteit van de vijf energielagen hoger is.

 

De laag met de laagste kwaliteit bepaalt het niveau van geluk dat de persoon ervaart.

 

 


EERSTE VERKENNINGEN:

 

Het proces waarlangs onze gemoedstoestand (de kruin) uit balans raakt en weer in balans komt verloopt volgens een vast principe. Als iemand ons aan het schrikken maakt trekken we ’wit weg’. Dat wil zeggen dat onze uitstraling (laag 1 in de kruin) plotseling weinig energie krijgt. Hetzelfde geld voor de relatie met de omgeving (laag 4) en voor de inspiratie (laag 5). De gemoedstoestand wordt plotseling overheerst door oplopende emoties en gedachten die in een maalstroom kunnen raken. Wat de oorzaak van verstoring van onze gemoedstoestand ook is, de verstoring van de energiebalans tussen de verschillende lagen van de gemoedstoestand is dezelfde. Zodra we inzien dat de oorzaak van de verstoring onschuldig was, bij voorbeeld omdat een kind ons voor de grap liet schrikken, herstelt het evenwicht in onze gemoedstoestand zich snel. Was de oorzaak serieuzer, bij voorbeeld een conflict, delict of traumatische gebeurtenis, dan kan het herstelproces stagneren of geblokkeerd zijn. De mens beschikt meestal over het vermogen om de balans in zichzelf te herstellen, ook nadat hij heftig uit evenwicht is gebracht.

 

Herstel kan vaak pas plaatsvinden door een verandering van instelling (stamkwalit

eit). Het kan nodig zijn dat er een nieuwe vertrouwensband opgebouwd moet worden, dat er nieuwe verantwoordelijkheden genomen moeten worden, moed wordt opgevat, en negatieve intenties in een constructieve worden omgezet. Versterking van stamkwaliteiten is in alle gevallen bevorderlijk voor herstel van het evenwicht in de kruin van de boom, de gemoedstoestand.

 

 

 

In geval van conflicten en delicten zijn ’stam-kwaliteiten’ geschaad. Het vertrouwen aangetast. Men is niet respectvol bejegend. Verantwoordelijkheden zijn niet in acht genomen. Er kunnen verkeerde intenties en een gebrek aan moed aan de hand zijn. In het boommodel kan een conflict of delict daarom worden uitgebeeld met een beschadiging aan de stam van de boom. Is de stam van de boom beschadigd dan is de voedingsstroom vanuit de wortels naar de kruin beschadigd, met als gevolg dat herstel van de kruin belemmerd wordt.

 

Is de gemoedstoestand uit evenwicht geraakt door een natuurlijke oorzaak dan zijn de stamkwaliteiten niet beschadigd. De evenwichtverstoring speelt alleen in de kruin, de energiehuishouding in de gemoedstoestand zelf. Herstel van het evenwicht is dan veel gemakkelijker mogelijk.

 

Het boommodel laat dus zien dat stimulering van ’stam-kwaliteiten’, vertrouwen, respect, verantwoordelijkheid, constructieve intentie en moed, in alle gevallen bevorderlijk is voor herstel.

 

 

 

 

Om goede onderlinge verhoudingen te herstellen moeten partijen leren meer vertrouwen en respect voor elkaar te krijgen en beter met hun verantwoordelijkheden om moeten gaan. De rechter kan rechtsmacht inzetten om de partijen daartoe aan te zetten. Dat werkt empowerend en verbetert de kwaliteit van leven duurzaam. Een dergelijk optreden van rechters sluit ook aan bij de taak van de Vrederechter en veel traditionele inheemse vormen van conflictoplossing. De Westerse claimcultuur is daarvan ver verwijderd geraakt en draagt helaas vaak weinig bij aan verbetering van verhoudingen en versterking van de waardigheid van de partijen.

 

*)  Het mensmodel is een uitwerking van het vierdimensionale mensbeeld van de fysicus Barbara Ann Brennan, oprichter van de Barbara Brennan School of Healing in Florida en Oostenrijk, beschreven in haar boek "Bronnen van Licht" (Light Emerging). Haar mensmodel stelt ons in staat op eenvoudige manier iemands gemoedsgesteldheid te beoordelen en veranderingen daarin te volgen. Om haar model gemakkelijker hanteerbaar te meken voor de praktijk heb ik Brennan’s mensmodel vereenvoudigd en het via een boommodel inzichtelijk gemaakt.

De basistekeningen van de boom zijn van Jeroen Clausman te Utrecht, die ook deze website heeft ontworpen.

Dit mensmodel is voor het eerst gepresenteerd op het International Symposium van de World Society of Victimology, dat van 20-24 mei 2012 in Den Haag werd gehouden.

**) De vijfde laag ’inspiratie’ bestaat in Brennan’s mensbeeld uit drie lagen. Om de praktische werkbaarheid te vereenvoudigen heb ik Brennan’s vijfde, zesde en zevende laag samengebracht onder de door mij bedachte term ’inspiratie’.

Actueel


Nieuwe publicatie:

Boekbespreking:

Eric Lancksweerdt, ’Menselijke Kracht in het Recht’

TREMA Tijdschrift voor de Rechterlijke Macht 2014/10

Download pdf


Artikel:

Adviesrecht voor slachtoffers? Grenzen aan slachtofferrechten in het strafproces

Nederlands Juristenblad 2014/6. (Download hier)

Reactie en Repliek: NJB 2014/13. (Download hier)


Blogs:

De 12 blogs die wij schreven voor juridisch magazin Mr. zijn te downloaden via deze link.

 


Engelstalige weblog: